దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న నిర్వహణ వివాద పరిష్కార కమీషన్ల పనితీరును విశ్లేషిస్తూ 'ఇండియా న్యాయ రిపోర్టు' తాజాగా న్యాయ నివేదిక-2026 ను విడుదల చేసింది. 19 పెద్ద మరియు మధ్యతరహా రాష్ట్రాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ 10 మార్కులకు గాను 6.28 మార్కులు సాధించి అగ్రస్థానాన్ని కైవసం చేసుకుంది. ఇదే జాబితాలో పొరుగు రాష్ట్రం తెలంగాణ 2.20 మార్కులతో ఆఖరి స్థానంలో నిలవడం.

సుప్రీం కోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సంజయ్ కిషన్ కౌల్ నమూనా రూపొందించిన ఈ నివేదిక, రాష్ట్ర పనితీరు బడ్జెట్ కేటాయింపులు, మౌలిక సదుపాయాలు, మానవ వనరులు మరియు కేసుల పరిష్కార వేగం వంటి అంశాల ప్రాతిపదికన అంచనా వేసింది. ఏపీ తర్వాతి స్థానాల్లో మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, కర్ణాటక, పశ్చిమ బెంగాల్ నిలిచాయి.

ఏపీ సాధించిన ఈ విజయానికి ప్రధాన కారణం అక్కడి జిల్లా కమీషన్లలో ఖాళీలు తక్కువగా ఉండటమే. రాష్ట్రంలోని జిల్లా కమీషన్లలో అధ్యక్షుల ఖాళీలు 6 శాతం కాగా, సభ్యుల ఖాళీలు 3 శాతం మాత్రమే ఉన్నాయని నివేదించబడింది. అలాగే, 2020 నుంచి 2024 మధ్య కాలంలో రాష్ట్రంలో నమోదైన కేసుల్లో 93 శాతం కేసులు పరిష్కారం కావడం ఏపీ పనితీరుకు నిదర్శనం.

ముఖ్యంగా మూడేళ్లకు పైగా పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసుల శాతం ఏపీలో అత్యల్పంగా (కేవలం 5 శాతం) విశేషం. రాష్ట్రంలో నమోదవుతున్న ఫిర్యాదులను గుర్తించడం, ప్రతి మూడు కేసుల్లో ఒకటి బీమా రంగానికి సంబంధించినదే. ఆ తర్వాతి స్థానాల్లో గృహ నిర్మాణం (12 శాతం), బ్యాంకింగ్ (11 శాతం) రంగాలు ఉన్నాయి.

అయితే, కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఈ నివేదికలో ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. రాష్ట్రంలోని 26 జిల్లాలకు గాను ప్రస్తుతం 17 జిల్లాల్లోనే పూర్తిస్థాయి కమీషన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అలాగే, చట్టం నిర్దేశించిన మూడు నెలల కాలపరిమితిలో కేవలం 25 శాతం కేసులు మాత్రమే పరిష్కారమవుతున్నాయి. రాష్ట్ర స్థాయి కమీషన్‌లో అధ్యక్ష పదవి ఖాళీగా ఉండటం వంటి వాటిపై దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉందని నివేదించింది.

జాతీయ స్థాయిలో చూస్తే, కమీషన్లలో ప్రాథమిక వసతుల కొరత మరియు సిబ్బంది ఖాళీలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. ఏపీ వంటి రాష్ట్రాలు చూపిస్తున్న చొరవను ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా అందిస్తేనే వినియోగదారులకు త్వరితగతిన న్యాయం అందుతుందని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.